Kerkelijk Trynwalden 176

KLIK HIER VOOR DE VORIGE AFLEVERING (175)

Aflevering 176

Kerk en school (9)

De vroegere schoolmeesters van Aldtsjerk (1)

Thijs Peters is de eerste schoolmeester die kort na de Reformatie in 1580 in Aldtsjerk wordt genoemd. ‘He schickt hem na de Reformatie end heeft jarlix 8 goudguldens van de Patroon (de kerk) gehat’, zo schreef de historicus Hartman Sannes uit Gytsjerk in zijn krantenartikelen over ‘De schoolmeesters in Tietjerksteradeel’ (1948/’50). Zijn artikelen dienen in deze serie dan ook grotendeels als bron. De genoemde Thijs Peters is ook boer, hij gebruikt de ‘costerielanden’, 7½ pdm miedland en 2 koegangen pastorieland. Over zijn verdere loopbaan is niets te vinden. Wel is bekend dat Johannes Joachimi Stellingwerff hier in september 1611 schoolmeester is. Hij werd in oktober 1617 opgevolgd door Frederick Duckes. Deze man, die tevens als notaris en dorpsrechter optreedt, kiest voor een Latijnse naam en noemt zich Fredericus Doconis Finia. Diens bijbanen nemen blijkbaar (te) veel tijd in beslag, want hij doet afstand als schoolmeester en gaat door als notaris. In 1640 is Bennert Ruerdts hier schoolmeester. Zijn traktement bedroeg 20 gld per jaar en 3 gld voor het uitschrijven van kerkrekeningen. Hij overleed al in eind 1642, zijn weduwe krijgt nog 30 gld als ‘vereringe’.

In mei van 1643 komt Buwe Aetisz hier als schoolmeester. Een zekere Douwe Wijtzes krijgt 3 gld en 16 stuivers omdat hij ‘met sijn schuyt onsen Schoolmeester met syn wijff ende huysraden alhier heeft gehaelt.’De schoolwoning wordt dan vertimmerd en de ‘scholebergh’ (hooiberg) wordt met nieuw ‘sluyck’ gedekt. Deze meester was tevens boer, hij gebruikte het schoolland en het kosterijland. Zijn traktement was 23 gld per jaar, daarbij kwamen nog de schoolpenningen van de leerlingen. Sinds de totstandkoming van de kerkelijke combinatie Oudkerk-Roodkerk - ontstaan rond 1649 - gingen de kinderen uit Roodkerk hier ook naar school. In 1646 kwam er een orgel in de kerk. Kosten ruim 1000 gld. Het blijkt dat meester Buwe Aetes dit orgel bespeelde. Zijn traktement werd hierdoor verhoogd tot 35 gld. In 1656 overleed meester Buwe. De ontstane vacature werd tijdelijk opgevuld door anderen. Op 23 juli 1657 werd door de stemgerechtigde landeigenaren ‘eenparig’ tot schoolmeester en organist benoemd Gjelt Bruijns, een vrijgezel uit Oudkerk. Zijn beloning en condities waren vergelijkbaar met die van zijn voorganger. Het is niet bekend wanneer de loopbaan van meester Gjelt is beëindigd, maar in 1668 wordt Rienck Hettesz hier genoemd als schooldienaar, organist en klokluider. Deze meester is in 1673 overleden. Zijn weduwe, Geeske Jacobs, die kort na zijn overlijden nog een zoon krijgt, ontvangt nog een achterstallig traktement en een ‘vereringe’ van 34 gld.

Eind 1673 wordt hij opgevolgd door meester Claes Hendricks Mellema uit Suawoude. Naast zijn baan als schoolmeester en organist moest hij de kerk bezemen, dweilen, ‘hemelen en witkalken’. Ook was hij boer. Hij gebruikte het schoolland en huurde er nog wat bij van de kerk. Zijn traktement werd in 1680 verhoogd naar 56 gld per jaar. Als bijzonderheid kan worden vermeld dat deze meester voor het jaar 1678 een Oudkerker Almanak heeft geschreven. Hij heeft hier 20 jaar gediend als schoolmeester, hij overleed in 1693 op 43-jarige leeftijd. Zijn weduwe die kort na zijn dood nog een dochter liet dopen, is tot haar dood in 1744 ten laste gebleven van de kerk. Haar nagelaten ‘huisboedeltje’ werd door de kerk verkocht. In de herfst van 1693 wordt mr. Claes Jans Swart uit Wartena hier benoemd als schoolmeester, organist en koster. Zijn traktement was even hoog als dat van de vorige meester, wel krijgt hij nog 10 gld extra voor het onderhoud van de klokken. In 1710 werd het schoolhuis vertimmerd, ook komen er dakpannen op. Meester Swart beurt dan 20 gld voor het ‘opperen’. Hij overlijdt in 1723 op 53-jarige leeftijd. Zijn weduwe blijft tot haar dood in 1747 ten laste van de kerk, evenals de weduwe van de vorige meester.  

In mei 1723 begint Benjamin Jans Stellingwerf hier als schoolmeester, tevens is hij koster en organist in de kerk (zie pentekening uit 1723).Deze meester heeft de school en ook de kerk 57 jaar gediend, begin 1780 is hij overleden. Hij was toen 75 jaar oud en sinds 1767 weduwnaar. De LC kondigde de verkoop van zijn nagelaten bezittingen aan: Op Donderdag den 27 January 1780 zal men ten Sterfhuise van B. Stellingwerf, in leven Schoolmeester en Orgenist te Oudkerk, by Boelgoed by gereed gelt verkopen, allerhande huisgeraden en inboedel. Linnen, Wollen, Tin, Coper en Yserwerk, Bedden en Bedskleren, als mede een Clave Cimbel. Het Boelgoed zal beginnen 's morgens te 9 uur.


KLIK HIER VOOR DE VOLGENDE AFLEVERING (177)

© PGT - gepubliceerd: 2023-07-01 00:00:00

Terug naar nieuws

Bijbelleesrooster
Appostel
Kerkomroep

Blog

  • Kerkelijk Trynwâlden

    November 2026 Vrijzinnig Hervormde Vrouwenvereniging Aldtsjerk–Readtsjerk In ons kerkelijk archief was niets te vinden over…

    Lees meer