Kerkelijk Trynwalden 168

Kerk en school (1)

Het onderwijs in vroegere tijden

Tegenwoordig hebben kerk en school maar weinig of zelf niets meer met elkaar te maken, maar vroeger was dit wel anders. Al heel vroeg, in de Katholieke tijd, werd het onderwijs aan de kinderen gegeven en bekostigd vanuit de Rooms-Katholieke Kerk. De katholieke kerken stelden destijds schoolmeesters aan en droegen ook de hieruit voortvloeiende kosten. Vaak bestond de schoolmeesterfunctie uit meerdere werkzaamheden, veelal waren ze ook koster of voorzanger en bovendien moesten ze vaak ook nog andere werkzaamheden voor de kerk verrichten. Ze werden meestal betaald uit de opbrengst van de landerijen en overige bezittingen. Nadat in 1580, het jaar van de Reformatie, de Rooms-Katholieke religie werd afgeschaft en men overging tot de Gereformeerde leer, de latere Hervormde Kerk, ging ook de verantwoording en bekostiging van het onderwijs over naar deze kerk. Kerk en school hebben eeuwenlang een eenheid gevormd. In vele dorpen, ook in de Trynwâlden stonden ze dan ook vaak dicht bij elkaar in de buurt. Zo stond de eerste school van Gytsjerk iets ten zuidoosten van de Martinuskerk en die van Oentsjerk aan het begin van de Wynzerdyk, op de plek van het huidige BOB-gebouw. De christelijke school in Oentsjerk stond vlak naast de Gereformeerde Kerk. Die van Aldtsjerk bevond zich tegenover de Pauluskerk, nu het pand van Galerie Bloemrijk Vertrouwen. De school van Wyns stond ten zuiden van de Vituskerk, zie de hier onderstaande foto uit ca. 1935. Over deze school volgt nu enige informatie uit het geschrift van ds. H. de Nie. Deze voormalige predikant van de Hervormde Gemeente Oenkerk-Giekerk-Wijns heeft in 1952 de historie van zijn gemeente vastgelegd.

de school van wyns

Het geschrift vermeldt dat in 1580 een zekere Harper Jarichzoon schoolmeester was in Wijns. Hij was door de kerk aangesteld en diende tevens als koster en voorzanger. Hij had vrij gebruik van enkele perceeltjes land. Voorts kreeg hij een klein bedrag in geld, ongeveer 12 goudguldens per jaar. In 1668 kreeg een onderwijzer jaarlijks 37 gulden. In 1796 wordt dit f 75,- , wel moet de schoolmeester dan ook het kerkhof onderhouden. Als tegemoetkoming in deze kostenpost komt de gemeente Tytsjerksteradiel op den duur wel over de brug met een klein schoolmeesterstraktement. De onderhoudskosten van school en onderwijzerswoning drukken echter steeds meer op de kerk. Ondanks dat de burgerlijke gemeente het onderwijzerstraktement al grotendeels voor haar rekening had genomen, beseft men dat de gebouwen eigenlijk ook naar de gemeente moeten overgaan. In 1869 wordt een overeenkomst met de gemeente gesloten. De gemeente krijgt dan de school en woning in eeuwigdurende erfpacht voor f 2,- per jaar. Als bijdrage in het onderhoud moest de kerk jaarlijks nog wel f 50,- aan de gemeente betalen. In 1888 doet de kerk geheel afstand van haar school en woning. Ze ontvangt hiervoor f 150,- en hoeft de jaarlijkse bijdrage van f 50,- niet meer te betalen. Dit was voor de kerk een voordelige transactie, want de school gaf alleen maar lasten, geen inkomsten. De vanouds kerkelijke school wordt dan voorgoed een openbare school, aldus ds. De Nie. 

Het schoolhuis met de school (rechts) omstreeks 1935 


KLIK HIER VOOR DE VOLGENDE AFLEVERING (169)

© PGT - gepubliceerd: 2023-01-28 00:00:00

Terug naar nieuws

Bijbelleesrooster
Appostel
Kerkomroep

Blog

  • Kerkelijk Trynwâlden

    November 2026 Vrijzinnig Hervormde Vrouwenvereniging Aldtsjerk–Readtsjerk In ons kerkelijk archief was niets te vinden over…

    Lees meer