Kerkelijk Trynwalden 169

Kerk en school (2)

Uit het schoolverleden van Wyns 

In diverse bronnen vond ik enkele interessante artikelen over het vroegere onderwijs in Wyns. Hieruit blijkt dat de kerkvoogdij van Wyns in het verleden heel veel moeite moest doen om hun school in stand te houden en de schoolmeester te betalen. Zo was o.a. in 1794 een zekere Johannes Jelles Calsbeek hier schoolmeester. Zijn salaris was in die tijd bij lange na niet voldoende om van te leven en zodoende was hij genoodzaakt om er een verdienste naast te hebben. Zijn bekwaamheid als schoolmeester was niet groot, maar voor het dorp was hij een nuttig mens. Hij was namelijk doodgraver, barbier, belastingontvanger en ook nog schoenmaker! Het beroep schoenmaker was volgens hem goed te combineren met het schoolmeestersvak. Zomers werd er toch geen onderwijs gegeven en kon hij zich geheel wijden aan het schoenmakersvak. En ‘s winters, wanneer de school vol zat met kinderen, had een schoenmaker toch weinig werk. Wie liep er in de winter nou op schoenen? Welke boer ging 's winters op schoenen naar de markt? Welke vrouw ging dan met boter en eieren naar de stad ‘in ’t leer?’ En mocht het gebeuren dat een boerin bij winterdag, bijvoorbeeld voor een begrafenis haar schoenen hersteld moest hebben, dan liep ze gewoon naar de school en riep boven 't lawaai van de ’lerende’ kinderen uit: ’Master, set my hjir daliks in pear ballappen ûnder’. Hij zette de kinderen dan aan het werk, pakte zijn leest en gereedschap uit de hoek en tussen 't geroezemoes van de kinderen klonk daarna het matte geklop van de schoenmakershamer op 't harde leer. Zo sneed het mes aan twee kanten. 

Na de komst van de Schoolwet in 1806 veranderde deze situatie. In deze wet stond o.a.: ‘De Onderwijzer zal gedurende elken Schooltijd, van het begin tot het einde toe, in zijne School moeten tegenwoordig zijn, zich met niets anders dan met onderwijzen mogen bezighouden en zonder redenen van noodzakelijkheid zich niet buiten zijne School begeven’. Meester Calsbeek vond dit zeer onbillijk. Als hij geen schoolmeester en schoenmaker tegelijk mocht zijn, wel, dan bleef hij schoenmaker en hij liet de school dan ook voor wat ze was. De pas benoemde schoolopziener ds. H. Nieubuur Ferf uit Bergum had al regelmatig opmerkingen gemaakt over de vreemde combinatie van werkzaamheden van deze onderwijzer in Wijns. Tijdens een schoolbezoek in maart 1816 ontdekte hij dat er de afgelopen winter in Wijns helemaal geen school was gehouden. Toch was Johannes Calsbeek op papier nog altijd ‘onderwijzer der jeugd te Wijns’. Van de kerkvoogdij had hij ook al een brief ontvangen met de klacht dat zij en ook de inwoners van Wijns blij zouden zijn als hij afgezet zou worden. Uiteindelijk wordt hij in september 1816 ontslagen, maar Wijns zat nu wel zonder schoolmeester en dat vlak voor de winter. Er moest snel een nieuwe onderwijzer komen. Als beloning wordt geboden: ‘75 gulden vast geld, een vrije woning, hof en tuintje, het hooigewas van het kerkhof, het doodgraversloon en het geld van de ca. 25 á 30 kinderen, die wekelijks een halve stuiver voor de dagschool betalen en 1 stuiver van de “buitenbuursters” die er ook kunnen komen. De Avondschool valt hier nog buiten. 

09a_Wyns_ca__1915.jpg

Het schilderachtige Wyns aan de Ee omstreeks 1915 


KLIK HIER VOOR DE VOLGENDE AFLEVERING (170)

© PGT - gepubliceerd: 2023-02-01 00:00:00

Terug naar nieuws

Bijbelleesrooster
Appostel
Kerkomroep

Blog

  • Kerkelijk Trynwâlden

    November 2026 Vrijzinnig Hervormde Vrouwenvereniging Aldtsjerk–Readtsjerk In ons kerkelijk archief was niets te vinden over…

    Lees meer