Kerkelijk Trynwalden 178

KLIK HIER VOOR DE VORIGE AFLEVERING (177)

Aflevering (178)

Kerk en school (11)

Het vroegere onderwijs in Readtsjerk

In meerdere bronnen is de historie van de vroegere school in Roodkerk beschreven. Hierin wordt duidelijk dat Roodkerk in de Roomse tijd (de tijd vóór de Reformatie in 1580) een eigen pastoor en schoolmeester had. De laatste pastoor Derck Berntz was al voor 1580 verdwenen, maar de ‘schoelmeister’ Sibrandt Reymersz was gebleven. Hij had blijkbaar de hervormde leer aangenomen. In 1581 wordt deze meester, die tevens boer was, genoemd als gebruiker van ‘9 pdm meden int reetfelt die tot de costerie behoorden en 5 koegangen in de Jon Tadesz venne, waarvan de andere landen toebehoren aan het Bethleheem-ster cloister’. Ook huurde hij er nog 5 pdm meden en 2 koegangen bij voor 5 gld van de pastorie. Dankzij dit boerenbestaan zal hij het hier nog wel een tijdje hebben uitgehouden, maar na deze Sibrandt Ree-mersz lezen we nooit meer iets over een schoolmeester in Roodkerk. Na de totstandkoming van de ker-kelijke combinatie Oudkerk-Roodkerk (ca. 1649) gingen de kinderen uit Roodkerk naar de school in Oud-kerk. Vaak over lange afstanden en modderige paden. Maar toen de gemeente Tietjerksteradeel besloot om vanaf 1 januari 1861 geen kinderen uit andere gemeenten meer op hun scholen toe te laten, kwam hier een einde aan. Roodkerk dat in de gemeente Dantumadeel lag, moest nu zelf maar voor het onder-wijs zorgen. De kinderen uit Roodkerk hebben daarna nog een jaar lang les gehad in een houten loods. De kerkvoogdij van de Hervormde gemeente en de stemgerechtigden in Roodkerk hebben uiteindelijk besloten een eigen school met onderwijzerswoning te bouwen. Een enorme investering voor deze kleine gemeenschap, maar er was geen andere keus. De plannen zullen dus uitgevoerd moeten worden.

De aanbesteding vond plaats op 14 augustus 1861. De bouw werd gegund aan timmerman Keimpe van der Meulen uit Oudkerk. Op 6 januari 1862 vond de opening plaats. Kerkvoogd K.A. Rauwerda droeg de school tijdens de feestelijke bijeenkomst over aan de gemeente Dantumadeel die het gebouw voorlopig zou huren. Ds. Rogge van Oudkerk sprak daarna nog een ‘stichtelijk woord’ en de burgemeester van Dantumadeel, baron van Sijtzama, bedankte het kerkbestuur voor hun inzet. De schoolkinderen hadden die dag een leuk feestje. De gemeente had intussen Jan Drewis Uitterdijk benoemd tot hoofdmeester. Diens traktement werd bepaald op 400 gld en een vrije woning met grote tuin. Meester Uitterdijk was ook koster in het kerkje van Roodkerk en tot april 1905, vóór de komst van het orgel, was hij hier voorzanger. Tevens was hij notulist bij de kerkelijke vergaderingen en bij speciale gelegenheden ook nog klokluider. Deze bijbaantjes leverden hem jaarlijks nog 100 gld extra op.

Na enkele mislukte pogingen heeft de gemeente Dantumadeel in oktober 1878 uiteindelijk de school en onderwijzerswoning van de kerk aangekocht voor 3500 gld. Vanwege de nieuwe wet op het lager on-derwijs in 1878 werd het traktement van de hoofden van scholen in Dantumadeel op 700 gld bepaald, benevens vrij wonen. Vanaf 1880 werd er ook brei- en naailes gegeven (avondschool). Het leerlingen-aantal groeide en in 1886 werd er door aannemer Hendrik de Jong te Dokkum voor f 1592 een tweede lokaal bijgebouwd, zie bouwtekening.

Er werd nu ook een tweede leerkracht aangesteld: juf Aukje Algra, in 1888 vervangen door Aafke Kooi-stra. In 1902 telde de school 28 leerlingen en bestond het personeel uit het hoofd en een onderwijzeres. In 1906 ging meester Uitterdijk met pensioen. Hij ging met zijn vrouw op Bosk-ein in Oudkerk wonen, in 1914 is hij op 78-jarige leeftijd overleden. Op 3 mei 1906 benoemde de gemeenteraad meester Jan Ro-denhuis tot zijn opvolger. In 1908 werd de school verbouwd en aangepast aan de eisen van die tijd. In 1910 waren er 42 leerlingen, maar dit aantal daalde echter wel gestaag. In 1920 gingen hier nog 34 kinderen naar school. Meester Rodenhuis overleed op 6 maart 1930, hij was nog maar 61 jaar. Het laat-ste hoofd van deze school was A. Bierman, hij trad op 1 juni 1930 in functie. In augustus 1933 besloot de gemeenteraad van Dantumadeel tot opheffing van de school en op 1 januari 1934 werd deze geslo-ten. De leerlingen moesten voortaan naar de OLS van Aldtsjerk of naar Mûnein. Het schoolgebouw is afgebroken en het meestershuis werd later verkocht als particuliere woning, nu geadresseerd als Boskwei 7.

Schermafbeelding_2024-01-18_om_10_37_27.png

Schermafbeelding_2024-01-18_om_10_37_40.png

De bovenste foto dateert uit ongeveer 1913. Vooraan staat een in 1928 afgebrande woning en op de achtergrond zien we de voormalige school en de onderwijzerswoning aan de tegenwoordige Boskwei 7 in Readtsjerk. De school - in 1862 nog door de kerk gesticht - werd vanwege de ‘wet van Marchant’ in 1934 opgeheven. De toenmalige minister van Onderwijs, Henri Marchant, had in 1933 - midden in de crisisjaren - een wet uitgevaardigd waarin werd bepaald dat er bezuinigd moest worden in het onderwijs. Vooral scholen met (te) weinig leerlingen werden hiervan de dupe, zo ook dus de Openbare scholen van Oentsjerk en Readtsjerk.

De onderste schoolfoto dateert uit 1903. Linksachter zien we meester Jan Drewis Uiterdijk met zijn vrouw Grietje Wiltjes Bottema die in de volksmond vaak ‘masters Gryt’ werd genoemd. Aan de rechterkant staat onderwijzeres Emmelina Geertruida Lanting.


KLIK HIER VOOR DE VOLGENDE AFLEVERING (179)
© PGT - gepubliceerd: 2024-02-01 00:00:00

Terug naar nieuws

Bijbelleesrooster
Appostel
Kerkomroep

Blog

  • Kerkelijk Trynwâlden

    November 2026 Vrijzinnig Hervormde Vrouwenvereniging Aldtsjerk–Readtsjerk In ons kerkelijk archief was niets te vinden over…

    Lees meer