Kerkelijk Trynwalden 170

KLIK HIER VOOR DE VORIGE AFLEVERING (169)

Aflevering (170)

Kerk en school (3) 

Uit het schoolverleden van Wyns (2)

In de vorige aflevering lazen we al dat de inwoners van Wyns in 1816, vlak voor het winterseizoen, zonder r zat en dat de kerkvoogdij snel op zoek moest naar een nieuwe kandidaat. Een moeilijke zaak, want wie wil nu voor een appel en een ei hun kinderen wat bijspijkeren. Grotere dorpen konden een schoolmeester veel beter belonen. De al eerder genoemde ds. Horatius Nieubuur Ferf uit Burgum (1776-1862) die in deze regio was aangesteld als schoolopziener (zie foto), deed echter zijn uiterste best om een geschikte meester voor dit kleine dorp te vinden. Zijn advies om voorlopig een tijdelijke leerkracht te benoemen vond een luisterend oor bij de autoriteiten van Wyns, ‘mar de nije master mat wol skuonmeitsje kinne, de âlde Jehannes Jelles wurdt minder’, zo gaven ze aan. Pas in februari 1817, de winter was al weer bijna voorbij, vond de schoolopziener uiteindelijk een jonge schoolmeester die mogelijk in aanmerking kwam. Deze jongeman was Evert Romkes de Haan, een ‘skuonmakkersfeint’ uit Snakkerburen die leerde voor meester en pas met lof de derde rang had behaald. Deze gaf aan het te willen proberen, maar eerst wilde hij de situatie in Wyns bekijken en kennis nemen van de school en de leerboeken enz. Samen met de schoolopziener ging hij naar Wyns om ter plekke een en ander in ogenschouw te nemen. Wat ze tijdens dit bezoek aantroffen viel hen behoorlijk tegen. 

een vervallen schoolgebouw

Ze troffen een laag, oud en vervallen schoolgebouwtje aan. Het schooltje was met riet gedekt, de vloer bestond uit leem en enkele vuile raampjes moesten 't licht doorlaten. Een grote schoorsteen, met daaronder een vuurplaat, domineerde in het vertrek. Enige planken op palen vormden de schrijftafels. Omdat de school de hele winter niet was gebruikt was het er koud en vochtig. De schoolopziener schudde zijn wijze hoofd en ook de jonge meester keek met ongeruste blikken om zich heen. Moest hij hier in dit hok elke dag dertig kinderen onderwijs geven? Nee, dit schooltje is niet geschikt voor het geven van onderwijs en is bovendien schadelijk voor de gezondheid, zo concludeerden ze. ‘We zullen de kerkvoogden meedelen dat het zo niet kan’, zeiden ze.

Slechts één kerkvoogd was bereikbaar. Ook werd de dorpstimmerman erbij gehaald en aan hem werd meegedeeld hoe een doelmatige school eruit behoorde te zien. Om de kerkenraad en kerkvoogden te overtuigen van de noodzakelijkheid van een nieuwe school schreef de schoolopziener hen een brief. Hierin geeft hij o.a. aan dat er een behoorlijke verandering moet plaatsvinden alvorens de nieuwe onderwijzer zijn post kan waarnemen. Het gebouw moet ook aan bepaalde eisen voldoen. Het moet rechthoekig worden, ramen hebben die genoeg licht doorlaten, goed verwarmd kunnen worden en ook voorzien zijn van schrijflessenaars en leerborden. Tevens moet de school alle meubelen krijgen die bij goed onderwijs nodig zijn. Hij schreef verder dat hij wel inziet dat zij waarschijnlijk bezwaar zullen maken tegen de kosten die dit alles vereist. Toch vraagt hij hen om meer geld te besteden in het belang en ontwikkeling van hun kinderen. Ze zijn het meer dan waard.

een ijverige schoolmeester

Zijn brief eindigde met de woorden: ‘Bedenk dat het schepselen van God zijn en dat ze geschapen zijn voor de eeuwigheid en dat ze de toekomende leden van uw maatschappij en gemeente zullen worden. Denk er serieus over na om een bijdrage te geven om het schoolgebouw zodanig te vernieuwen en de vereiste inrichting te geven zodat de nieuwe schoolmeester hier straks gebruik van kan maken.’ De kerkenraad en kerkvoogden volgen de adviezen van de schoolopziener op en zeggen hun medewerking toe. Het vervallen schoolgebouw wordt hersteld, van nieuwe meubelen voorzien en voor het onderwijs geschikt gemaakt. Ook het schoolhuis wordt opgeknapt. Net voor het winterseizoen is alles klaar en gaat het onderwijs in Wyns weer van start. 

Met grote ijver legt de jonge Evert Romkes zich toe op zijn nieuwe taak. Ook maakt en lapt hij schoenen wanneer men hem dat vraagt of opdraagt, maar zijn liefde gaat uit naar het onderwijs. Niet alleen binnen de schoolmuren doet hij zijn uiterste best om op gepaste en nuttige wijze de verstandelijke vermogens van de kinderen te ontwikkelen en hen op te leiden tot de ‘christelijke en maatschappelijke deugden’, hij legt zich ook toe op zijn eigen ontwikkeling. De stemgerechtigde ingezetenen zijn erg gesteld op hun jonge meester ‘die lesgeeft dat het een lust is en schoenen flikt, zo handig en netjes, dat 't werk van den oude Calsbeek er geheel bij weg valt.’ In oktober 1817 krijgt hij dan ook zijn vaste aanstelling. Maar zijn inkomsten als onderwijzer waren echter veel te weinig. Hier kon hij niet van rondkomen. De stemgerechtigden zagen dat ook in en via een vrijwillige bijdrage werd hem nog f 60 toegezegd. 


KLIK HIER VOOR DE VOLGENDE AFLEVERING (171)
© PGT - gepubliceerd: 2023-03-01 00:00:00

Terug naar nieuws

Bijbelleesrooster
Appostel
Kerkomroep

Blog

  • Kerkelijk Trynwâlden

    November 2026 Vrijzinnig Hervormde Vrouwenvereniging Aldtsjerk–Readtsjerk In ons kerkelijk archief was niets te vinden over…

    Lees meer