Roodkerkje

't Roodkerkje Readtsjerk

Een klein kerkje met een eeuwenoude geschiedenis

't Roodkerkje in Readtsjerk is een van de oudste kerkgebouwen van Fryslân. Dit bijzondere kerkje dateert uit de 12e eeuw en heeft al meer dan 800 jaar een herkenbare plek in het landschap van de Trynwâlden.

De naam Readtsjerk, vroeger Roodkerk genoemd, verwijst vermoedelijk naar het kerkgebouw zelf. In 1422 werd de kerk aangeduid met de Oudfriese naam ‘da Rada tzerka’, wat ‘de rode kerk’ betekent. Waarschijnlijk had deze naam te maken met de rode kleur van de stenen of de rode afwerking van het metselwerk.

Het kerkje heeft mogelijk ook dienstgedaan als uithof van het klooster Klaarkamp bij Rinsumageast. Een uithof was een boerderij of nederzetting die bij een klooster hoorde en vaak werd gebruikt voor landbouw en het beheer van kloosterbezittingen.

Gewijd aan Maria en Sint Martinus

In de katholieke tijd was de kerk gewijd aan de Maagd Maria en Sint Martinus, beter bekend als Sint Maarten.

Sint Martinus leefde van ongeveer 317 tot 397. Hij werd later bisschop van Tours in Frankrijk en stichtte een klooster in Marmoutiers.

Het bekendste verhaal over Sint Maarten is dat hij zijn mantel deelde met een arme bedelaar. Dit gebaar van medemenselijkheid maakte hem tot een symbool van naastenliefde en zorg voor mensen in nood.

Hij werd onder meer de beschermheilige van bedelaars, kleermakers, soldaten, kleine middenstanders en wijnbouwers.

Van kloosterbezit tot hervormde gemeente

Vóór de Reformatie behoorde de kerk van Readtsjerk tot de bezittingen van de premonstratenzer abdij in Dokkum.

Na de Reformatie in 1580 veranderde de kerkelijke organisatie. Aanvankelijk was de gemeente van Readtsjerk verbonden met Feanwâlden (Veenwouden).

In 1609 ontstond de Hervormde Gemeente Oudkerk-Roodkerk. Vanaf dat moment vormden de inwoners van Aldtsjerk en Readtsjerk samen één kerkelijke gemeente. Ook het kerkgebouw kwam in handen van deze gemeente.

Deze verbondenheid bleef bijna vier eeuwen bestaan, totdat de Hervormde Gemeente Oudkerk-Roodkerk in 2008 opging in de Protestantse Gemeente Trynwâlden.

Een bijzonder stukje dorpsgeschiedenis

Tegenover 't Roodkerkje stond vroeger de pastoorswoning. Op deze plek bevindt zich tegenwoordig de woonboerderij aan de Tsjerkewei 14.

Ook dit gebouw draagt nog sporen van het verleden. De noordgevel bestaat namelijk voor een groot deel uit tufsteen, een bouwmateriaal dat veel werd gebruikt bij middeleeuwse kerken en andere historische gebouwen.

Van verval naar behoud

Aan het einde van de 20e eeuw dreigde 't Roodkerkje in verval te raken. Om dit bijzondere monument voor de toekomst te behouden, werd het in 1992 door de Hervormde Gemeente Oudkerk-Roodkerk overgedragen aan de Stichting tot behoud van 't Roodkerkje.

Daarna werd het gebouw grondig gerestaureerd en kreeg het zijn karakteristieke uitstraling terug.

Tegenwoordig is 't Roodkerkje niet alleen een plek voor kerkdiensten van de Protestantse Gemeente Trynwâlden, maar ook een sfeervolle locatie voor kerkelijke en burgerlijke huwelijksvoltrekkingen en culturele activiteiten.

Zo blijft het kerkje een levendige ontmoetingsplek, midden in een eeuwenoud landschap.

Een bijzonder romaans kerkgebouw

't Roodkerkje staat op een iets hoger gelegen gedeelte van Readtsjerk, aan de rand van het water de Zwarte Broek en de voormalige moerasgronden van het Buitenveld.

Het gebouw is een mooi voorbeeld van de romaanse bouwstijl, die herkenbaar is aan stevige muren, eenvoudige vormen en kleine rondboogvensters.

Hoewel het kerkje aan de buitenzijde een sobere uitstraling heeft, zijn er verschillende bijzondere bouwkundige details te ontdekken.

Sporen van eeuwenlange veranderingen

In de loop van de eeuwen is het kerkgebouw meerdere keren aangepast.

In de 18e eeuw werd de kerk verkleind door het plaatsen van een nieuwe westmuur. Halverwege de 19e eeuw werden de zuidgevel en het koor opnieuw bekleed met kleine bakstenen.

Daardoor kreeg vooral de zuidzijde haar huidige, vrij strakke uiterlijk. De oorspronkelijke muurversieringen zijn hier grotendeels verdwenen.

De noordmuur: het oudste deel van de kerk

De noordmuur is het meest bijzondere en oudste gedeelte van 't Roodkerkje. Deze muur bestaat nog grotendeels uit tufsteen en dateert vermoedelijk uit de 12e eeuw.

Juist de afmetingen en de manier waarop deze stenen zijn verwerkt, geven belangrijke aanwijzingen over de ouderdom van het gebouw.

In de noordmuur zijn verschillende historische details zichtbaar:

  • Een klein romaans venster: hoog in de muur bevindt zich een oorspronkelijk venstertje dat later met baksteen is dichtgemetseld.

  • Twee grotere vensters: deze zijn in een latere periode aangebracht om meer daglicht binnen te laten.

  • Een dichtgemetselde rondboogingang: deze voormalige toegang is opvallend hoog en verschilt daarmee van de meeste zogenoemde Noormannenpoortjes, de kleine middeleeuwse ingangen die bij verschillende oude Friese kerken voorkomen.

Deze sporen maken zichtbaar hoe het kerkje door de eeuwen heen is veranderd, zonder zijn oorspronkelijke karakter helemaal te verliezen.

Een klein monument met grote betekenis

't Roodkerkje is misschien bescheiden van formaat, maar heeft een bijzondere plaats in de geschiedenis van Readtsjerk en de Trynwâlden.

Van middeleeuwse dorpskerk tot een zorgvuldig gerestaureerd monument: het gebouw heeft vele generaties zien komen en gaan.

Dankzij de inzet van de stichting en vele betrokkenen blijft dit historische kerkje behouden als een plek voor geloof, ontmoeting, cultuur en bijzondere levensmomenten.

Een klein kerkje met een groot verhaal.

Bijbelleesrooster
Appostel
Kerkomroep

Blog

  • Kerkelijk Trynwâlden

    November 2026 Vrijzinnig Hervormde Vrouwenvereniging Aldtsjerk–Readtsjerk In ons kerkelijk archief was niets te vinden over…

    Lees meer