In de moderne maatschappij is er steeds minder ruimte voor het christendom. Dit heeft twee belangrijke consequenties: er maken minder mensen gebruik van kerkgebouwen en de inkomsten lopen terug.
Een overschot aan kerkgebouwen en een tekort aan financiële middelen lijken te leiden tot een simpele conclusie: verkoop van de kerkgebouwen en/of de grond waar zij opstaan. Waar dit bij elk ander gebouw zou gebeuren, en in de meeste gevallen een succesvolle oplossing zal blijken, geldt dit niet voor kerkgebouwen. Kerkgebouwen hebben namelijk een waarde die het financiële overstijgt.
Bovendien vormt een kerk een belangrijk oriëntatiepunt: in een dorp is de kerk vrijwel altijd het centrum met de kerktoren die boven de daken uitrijst. Een kerk is voor sommigen ook een heilig gebouw. Dit betekent o.a. dat er met veel respect mee om moet worden gegaan.
Daarnaast zijn kerkgebouwen prominente gebouwen, en in de geschiedenis vaak gebruikt als etalage voor de kunsten van een bepaalde architect. De kerkgebouwen herbergen dus een financiële, symbolische, cultuurhistorische en religieuze waarde.
De financiële waarde is te bepalen aan de hand van vloeroppervlak, bouwkundige staat, ligging e.d. De rest is niet te waarderen. Men kan niet ‘meten’ hoe belangrijk de kerk is voor gemeenteleden, voor de omwonenden, of een cijfer geven voor de architectuur. Dit zijn ongrijpbare factoren, die de keuze over hoe nu om te gaan met kerkelijke gebouwen anno 2022 ongelofelijk complex maken.
Gaan we voor sloop, herbestemming, behoud of een tussenvorm. Dat gaat bij kantoorgebouwen en winkels doorgaans vrij eenvoudig. Voor woonwijken en huizen ligt het alweer een stuk lastiger en voor kerkgebouwen ligt -zo blijkt in de praktijk- dit nog een stuk ingewikkelder.
Centraal hierbij staat emotie. Een kantorenpand uit de jaren ’50 is vaak weinig betekenisvol voor omwonenden. Wordt het gesloopt, dan is er vaak geen haan die ernaar kraait. Bij kerken is dit echter wel zo. Mensen zijn in ‘hun’ kerk getrouwd, gedoopt en hebben er afscheid genomen van geliefden.[1]
Bij het besluit wat we uiteindelijk met onze kerken zullen doen, zullen we met deze factoren rekening moeten houden, emotionele waarde, waarde van heiligheid, wat de kerken meer betekenen dan een huis van en voor de gelovigen. Het overstijgende van de kerk.
Er zijn helaas voorbeelden te over waar de ratio en emotie, veel brokken hebben gegeven in geloofsgemeenschappen, ook in de ons omliggende dorpen en steden. Hete hoofden, koele harten.
Verwijten, oordelen, Breuklijnen, uitschrijvingen, noem maar op. Effecten om als geloofsgemeenschap niet trots op te zijn. Ook wijzelf hebben in het verleden hier verdrietige ontmoetingen door gekend.
En nu komt de dag steeds dichterbij dat er ook hier in de Trynwâlden keuzes moeten worden gemaakt. Daar kunnen en willen we de ogen niet voor sluiten. Maar kan het ook anders? Kan het ook op een wijze die ons behoedt vooronderlingebrokken?
Ja, dat kan en daarin lijkt mij het spoor van Salomo zeer wijs. Voordat hij aan de bouw van de tempel begon vertelt de Bijbel over zijn fundament die alles bepalend is. Hij verlangt een opmerkzame geest en dat verlangen beviel de Heer zodanig dat Hij hem vervulde met wijsheid en onderscheidings-vermogen.
Wijsheid en onderscheidingsvermogen als fundament onder de bouwplannen.
In het Bijbelboek Spreuken staan treffende duidingen over Wijsheid
Wijsheid gaat in de Bijbel altijd hand in hand met ontzag voor God. Die Eeuwig is en niet gebonden aan tijd én plaats.
Onderscheidingsvermogen, is het vermogen om te onderscheiden waar het in de kern nu écht op aankomt. Als ik dan denk aan een mij geliefd kerkgebouw dan wil ik onderscheid maken tussen:
Wijsheid en onderscheidingsvermogen behoeden mij ervoor dat ik me laat meeslepen door heen-en-weer slingerende en emoties. Ze laten mij het woordje ‘mijn’ kerkgebouw altijd tussen haakjes plaatsen. Wijsheid en onderscheidingsvermogen geven mij het vermogen om mij te verplaatsen in de ander. Dan kijk ik met een wijdere blik, met meer oog voor wat voor de ander van waarde is.
Wijsheid, eerbied voor God en onderscheidingsvermogen, het vermogen om te onderscheiden waar het werkelijk op aankomt, zal ons het vermogen ook schenken dat het beter is om te gaan voor gezamenlijk geluk, dan mijn eigen gelijk. Ze zullen ons ook het vermogen schenken om te accepteren als uiteindelijk de keuze voor de gebouwen anders is dan mijn eigen voorkeur.
Wijsheid en onderscheidingsvermogen beter fundament kunnen wij ons, net als Salomo, niet wensen.
Ze houden ons hart warm voor datgene waar het in de kern werkelijk op aankomt. Jezus samengevat met:
‘Heb de Heer, uw God, lief met heel uw hart
en met heel uw ziel en met heel uw verstand.
Dat is het grootste en eerste gebod.
Het tweede is daaraan gelijk:
heb uw naaste lief als uzelf.
Deze twee geboden zijn de grondslag van alles wat er in de Wet en de Profeten staat.’
Laat dit ook onze grondslag zijn, dan zal ieder gebouw oud, verbouwd of nieuw een huis van gebed zijn.
ds. Hille Vlasman
[1] https://adoc.pub/de-emotie-van-het-kerkgebouw-productverslag-een-handreiking-.html