Kerkelijk Trynwalden 182

KLIK HIER VOOR DE VORIGE AFLEVERING (181)

Kerk en school (15)

Bestuursaangelegenheden

Sinds de oprichting van de schoolvereniging bestond het schoolbestuur uit zeven personen. De namen van de eerste bestuursleden staan hieronder op de gevelsteen die ter herinnering aan de schoolbouw in de hal van de school was ingemetseld.

Een aantal van hen heeft vele jaren deel uitgemaakt van het schoolbestuur. Enkele zaten ook regelmatig in de kerkenraad van de Gereformeerde kerk. Sommige bestuursleden werden vaak herkozen en kregen daardoor een lange staat van dienst. In 1921 treedt Bouwe Elzinga wegens hoge leeftijd af, wel met ’weemoed in het hart’. Hij heeft vele jaren als secretaris gefungeerd. Teade Bloemhof neemt in 1924 afscheid wegens vertrek naar elders en in 1928 treedt voorzitter Kornelis K. Sikma af, na een zittingsperiode van bijna 30 jaar! Voor zijn verdienste wordt hij benoemd tot erevoorzitter. Tot nieuwe voorzitter wordt Tjeerd K. van der Kooi benoemd. Hij zat al sinds 1918 in het bestuur en heeft deze taak verricht tot 1933. Vanaf 1934 tot 1941 maakt hij weer deel uit van het bestuur, waaronder enkele perioden als voorzitter. Pieter G. van der Veen zat maar liefst 38 jaar in het schoolbestuur, tot 1940 was hij afwisselend secretaris of voorzitter. Deze oudgedienden en ook alle andere bestuursleden hebben een groot doorzettingsvermogen en veel liefde en inzet getoond voor het christelijk onderwijs. De begintijd van de school en de daaropvolgende zware crisisjaren, en niet te vergeten de Tweede Wereldoorlog die er nog achteraankwam, zijn voor hen extra zwaar geweest.

Het onderwijs in de oorlogsjaren

Al voordat de Tweede Wereldoorlog was begonnen waren het al bange tijden. In november 1938 liet Hitler in Duitsland 267 synagogen in brand steken en ruim 26.000 Joden opsluiten. In augustus 1939 vallen de Duitsers Polen binnen en begint Nederland aan zijn mobilisatie. Iedereen wacht in spanning af. Op 10 mei 1940 vallen ze ook Nederland binnen en na vijf dagen strijd volgt de capitulatie en wordt ons land bezet. Een ongekende tijd breekt aan.

Ook de school kreeg er mee te maken, bij een luchtalarm moest deze zo snel mogelijk ontruimd worden. De kinderen moesten dan direct naar buiten en bescherming zoeken achter een aarden wal die in de tuin achter de kerk was aangelegd. Dit was op de plek waar nu Pro Rege staat. In de eerste oorlogsjaren kon de school overigens nog haar normale gang gaan, wel moest er zuinig worden omgegaan met brandstof voor de kachels en kwam er een tekort aan lesmateriaal. Sommige leesboekjes mochten ook niet meer gebruikt worden. Tevens moesten de foto’s van de leden van het Koninklijk Huis worden verwijderd en moest het bestuur en schoolpersoneel verklaren dat ze geen familiebanden hadden met Joden, ze moesten de zogenaamde ’niet-Joodverklaring’ ondertekenen. Het ophangen van een bordje met de tekst: ‘Voor Joden verboden’ en het reclamemateriaal voor NSB-ers werd echter geweigerd. Dit druiste in tegen hun principes en de vrijheid van schoolkeuze. Na overleg met de Schoolraad heeft het bestuur, samen met andere schoolbestuurders, hiertegen een bezwaarschrift ingediend en deze niet opgehangen.

De bezettingsjaren werden nog extra zwaar door de strenge winters. De winters van 1940, 1941 en 1942 waren zo streng dat er in die drie opeenvolgende jaren steeds een Elfstedentocht gehouden kon worden. Door deze koude winters ontstonden er grote brandstofproblemen. Er werd gestookt met turf dat was gegraven uit de veenlagen bij de Grote Wielen. Gelukkig stelde jhr. Van Sminia uit Aldtsjerk bomen beschikbaar als brandstof voor de schoolkachels. In april 1943 werd het verplichte vak Duits en het achtste leerjaar ingevoerd. Beiden werden echter geen succes. Het leerlingenaantal liep in 1944 op tot boven de 200. Wegens ruimtegebrek is toen gebruik gemaakt van de consistorie achter de kerk. De school kreeg in maart 1944 ook nog te maken met het plotseling overlijden van hun 24-jarige meester Dirk Hettema. Zijn hele klas is op de fiets naar de begrafenis in Lekkum geweest. Deze droeve gebeurtenis heeft op hen een diepe indruk gemaakt. In de laatste oorlogswinter was er veel ziekte en verzuim onder de schoolkinderen. Ook werden ze in deze bange tijden vaak thuisgehouden. Gelukkig kwam in april 1945 de bevrijding in zicht en kon er in mei feest worden gevierd.

Jan van der Zwaag

9a_schoolpersoneel_1941.jpg

Op de bovenstaande foto uit 1941 poseert het onderwijzend personeel voor de ingang van de school. V.l.n.r.: de meesters Bouwe D. Elzinga (1935-1946), Dirk Hettema (1940-1944) en Pieter Sikma (1933-1943) en daarnaast juf S.F. Brandsma (1934-1946), handwerkjuf mw. Bartsma (tot 1950), hoofdmeester Riemer Roukema (1936-1960) en meester Thomas Vlasma (1930-1946).

09a_Schoolfoto_1941.jpg

Deze schoolfoto dateert uit 1941. Linksachter staat meester Vlasma en rechtsachter hoofdmeester Roukema. Het betreft hier kinderen van verschillende leeftijden en uit diverse klassen. Meerdere kinderen uit één gezin of familieverwanten kwamen in die tijd nog meestal gezamenlijk op de foto.

KLIK HIER VOOR DE VOLGENDE AFLEVERING (183)

© PGT - gepubliceerd: 2024-06-12 09:36:00

Terug naar nieuws

Bijbelleesrooster
Appostel
Kerkomroep

Blog

  • Kerkelijk Trynwâlden

    November 2026 Vrijzinnig Hervormde Vrouwenvereniging Aldtsjerk–Readtsjerk In ons kerkelijk archief was niets te vinden over…

    Lees meer